Европската унија се наоѓа пред една од најголемите трансформации во својата миграциска политика. По долги и интензивни дебати меѓу земјите-членки, постигнат е начелен договор за имплементација на нов, построг модел за справување со илегалната миграција: отворање на центри за депортација и враќање на мигранти кои се наоѓаат надвор од географските граници на ЕУ.

Овој чекор означува радикално свртување кон десницата во европската политика и обид да се намали притисокот врз азилантските системи во заедницата.

Што претставуваат „депортациските центри“?

Концептот, кој во европските кулоари често се нарекува и „центри за враќање“ (return hubs), предвидува мигрантите кои немаат правна основа за престој во ЕУ (односно оние чии барања за азил се одбиени) да бидат трансферирани во трети земји кои не се членки на Унијата.

Во овие центри, мигрантите ќе го чекаат конечното завршување на процесот за нивна депортација во матичните земји.

Клучни точки на договорот:

1. Локација надвор од ЕУ: Центрите ќе се градат во партнерски земји надвор од ЕУ, со кои Брисел ќе потпише посебни финансиски и безбедносни договори.
2. Забрзани процедури: Целта е да се скрати времето кое одбиените баратели на азил го поминуваат на територијата на ЕУ, со што се намалуваат трошоците на земјите-домаќини.
3. Превентивен ефект: Брисел се надева дека ваквиот строг механизам ќе делува како одвраќачки фактор за шверцерите на луѓе и илегалните мигранти кои тргнуваат кон Европа.

Италијанскиот модел како инспирација

Голем дел од оваа нова стратегија е инспириран од контроверзниот, но за многу европски лидери „успешен“ договор меѓу Италија и Албанија. Италијанската премиерка Џорџа Мелони беше пионер во оваа идеја, отворајќи центри на албанска територија каде што се процесуираат машките мигранти фатени во меѓународните води.

Иако овој модел се соочи со сериозни правни пречки пред италијанските судови, тој послужи како инспирација за голем број земји (вклучувајќи ги Германија, Франција и Холандија) да побараат слично решение на ниво на цела ЕУ.

Критики и загриженост за човековите права

И покрај политичкиот консензус меѓу лидерите на ЕУ, планот наидува на социјален и правен отпор од страна на невладините организации и активистите за човекови права.

Загриженост на хуманитарните организации: „Екстернализацијата на миграциската политика го зголемува ризикот од кршење на основните човекови права. Прашањето е дали во овие центри, надвор од директна јурисдикција на ЕУ, ќе се почитуваат меѓународните стандарди за третман на притворени лица и правото на жалба.“

Покрај тоа, се отвара и прашањето: кои земји ќе прифатат да бидат домаќини на овие центри? Иако се шпекулира со неколку земји од Западен Балкан и Северна Африка, официјалните преговори се држат во строга тајност поради политичката чувствителност на темата во самите потенцијални земји-домаќини.

Што значи ова за Регионот?

За земјите од Западен Балкан, кои традиционално се наоѓаат на т.н. „Балканска рута“, овој нов договор на ЕУ може да донесе дополнителен притисок. Иако Брисел ветува огромна финансиска помош за земјите кои соработуваат, постои страв дека регионот би можел да се претвори во „тампон-зона“ за мигранти кои Европа не ги сака, а нивните матични земји одбиваат да ги примат назад.

Во следниот период се очекува Европската комисија да ги презентира законските рамки и конкретните буџети со кои ќе започне реализацијата на овој амбициозен и контроверзен план.

Одлуката на Европската унија да ги изнесе депортациските центри надвор од своите граници е јасен сигнал дека Брисел капитулира пред притисокот на десничарските струи и сопствената немоќ да менаџира функционален внатрешен систем за азил. Овој потег, иако спакуван како „иновативно решение“, во суштина е префрлање на одговорноста (outsourcing) на туѓ грб.

Од една страна, јасна е фрустрацијата на европските лидери — досегашниот систем на депортации беше неефикасен, а трошоците за згрижување на одбиените азиланти се огромни. Но, обидот да се купат мир и сигурност со пари, преку претворање на посиромашните соседни земји во „филтри“ или „чистилишта“ за мигранти, отвора опасен преседан.

За регионот на Западен Балкан, ова е класичен „нож со две острици“. Прифаќањето на вакви центри во замена за европски фондови можеби звучи примамливо за економски слаби држави, но долгорочно носи огромен ризик од хуманитарни кризи, безбедносни предизвици и претворање на регионот во трајна тампон-зона. Европа сака да ги затвори своите порти, а клучот да им го остави на соседите — прашањето е само по која цена.

Што мислите вие за оваа радикална промена во политиката на ЕУ?

1. Дали сметате дека „италијанскиот модел“ со центри во трети земји е единствениот начин ЕУ да се справи со илегалната миграција, или ова е кршење на човековите права и бегање од одговорност?
2. Ако на некоја од земјите од Западен Балкан (вклучувајќи ја и Македонија) и биде понудена огромна финансиска помош во замена за отворање на ваков депортациски центар, дали нашите власти треба да прифатат или категорично да одбијат?
3. Каков е вашиот став — дали овој модел ќе ги запре шверцерите со луѓе или само ќе ја пренасочи мигрантската рута низ уште поопасни патишта?

👉 Споделете го вашето мислење во коментарите подолу!